Ana sayfa Analiz Hayırlı Cuma Anlaşması (Belfast Anlaşması)

Hayırlı Cuma Anlaşması (Belfast Anlaşması)

562

Hayırlı Cuma Anlaşması (Good Friday Agreement), Belfast Anlaşması Kuzey İrlanda’yı otuz yıl boyunca kan gölüne çeviren terör ve şiddet olaylarını bitirmek için 10 Nisan 1998’de Kuzey İrlanda, Birleşik Krallık ve İrlanda Cumhuriyeti arasında imzalandı. 22 Mayıs 1998’de yapılan ortak bir referandumla İrlanda Cumhuriyeti yüzde 94, Kuzey İrlanda seçmeninin yüzde 71’i anlaşmayı onaylandı.

Hayırlı Cuma Anlaşması Sonuçları

1-Aileler, doğan bebeklerinin kimliklerini Birleşik Krallık veya İrlanda Cumhuriyetinden alabileceği belirtilmiş,

2-Kuzey İrlanda hükümetinin halkın tümüne eşit ve ayrım gözetilmeksizin hizmet edeceği taahhüt edilmiştir.

3-Ülkenin alt yapı, ulaşım, eğitim, sağlık politikalarında ve Avrupa Birliği konularında ortak bir düşüncenin ortaya çıkarılabileceği Danışma Konseyi kurulmuş.

4-Hayırlı Cuma Antlaşmasını imzalayan taraflar temel insan hakları maddelerine saygı gösterileceğini taahhüt etmişlerdir. Başta ibadet olmak üzere seyahat özgürlüğü, ırkçılık ile mücadele, dil hakkı ve sığınma hakkı güvence altına alınmış.

5-Silahlı paramiliter grupların silahsızlanma süreci Bağımsız bir komisyonun tarafından takip edilip, hükümete belirli aralıklarla düzenli rapor sunması kararlaştırılmış. Fakat silahsızlanma sürecini ihlal eden tarafa uygulanacak yaptırımdan bahsedilmemiş. Bu davranış sürecin karşılıklı güven ortamı, samimiyete dayandırılması gerektiğinin altını çizmiştir. Anlaşmadan yedi yıl sonra IRA askeri konseyi yayımladığı bildiriyle silah bıraktıklarını açıklamıştır.

6-Toplumsal barışın sağlanabilmesi ve adaletin sürdürülebilmesi için polis teşkilatının yeniden düzenlemesi, halktan kopuk olmaması gerektiği vurgulanmış. Hayırlı Cuma Anlaşmasıyla polis teşkilatının şeffaf ve herkese eşit hizmet vermesi kararlaştırılmıştır.

7-Ulusal ve Uluslararası hukuk çerçevesinde, Kuzey İrlanda ve İrlanda Cumhuriyeti Hükümetlerince tutukluların, siyasi mahkumların serbest bırakılması kararlaştırılmış ve tekrar suç işlemeleri halinde hüküm giydikleri cezanın çekilmesi karara bağlanmıştır.

Brexit Sürecinde Hayırlı Cuma Anlaşmasının Durumu

Belfast Anlaşmasının baş mimarlarından biri olan eski İngiltere Başbakanı Tony Blair, Kuzey İrlanda’daki çatışmayı sona erdiren Hayırlı Cuma Barış anlaşmasının İngiltere’nin Avrupa Birliğinden ayrılması sonrasında değiştirilmesinin muhtemel olduğunu söyledi. Anlaşmanın İrlanda ve İngiltere’nin Avrupa Birliği üyesi olduğu dönemde hazırlandığını ve yazıldığını hatırlattı.

Avrupa Komisyonu Başkanı Jean Claude Juncker, AB’nin Kuzey İrlanda ile İrlanda Cumhuriyeti arasında sert bir sınır olmasını istemediğini söyledi. Bay Kenny, “Brexit müzakerelerinde AB ve İrlanda etkiyi en aza indirgemek için birlikte çalışmalıdır” dedi. Aklıma gelen senaryolar;

1-Kuzey İrlanda’nın Birleşik Krallıktan ayrılıp İrlanda Cumhuriyetiyle birleşmek istemesi. Avrupa birliğine varım demesi.

2-Brexit görüşmelerinin Hayırlı Cuma Anlaşmasının maddeleri çerçevesinde müzakere edilip, iki ülke arasında sert sınır kuralları koymak yerine özellikle ticareti sekteye uğratmayacak kararlar alınması muhtemel.

Hayırlı Cuma anlaşmasıyla sağlanan barış ortamı Brexit süreciyle nasıl şekillenecek? takipteyim…

Belfast Taksi ile Siyasi Tur

Belfast Militan
Belfast Militan

Kuzey İrlanda Belfast şehrinde tarihin bu kanlı çatışması şimdi turizm temalı duvarlarda yaşatılıyor. Protestan ve Katolik semtler Falls ve Shankill Road’dan geçerseniz duvardaki resimler size çatışmanın rehberi olacak nitelikte. Cumhuriyetçi militan Bobby Sands Katoliklerin vazgeçilmez portresiyken diğer tarafta yüzü maskeli militanlar ölüm saçan figürlere dönüşüyor. Donegall Meydanında bulunan Visit Belfast Welcome Center’dan fiyat, tur bilgilerini öğrenebilirsiniz.

Açlık grevinde ölen militan Bobby Sands
Açlık grevinde ölen militan Bobby Sands

İngiliz Oyunu Adanın Bölünmesi

Kuzey İrlanda’da yaşayan Protestanların nüfus çoğunluğu, 1960’ların ortalarından itibaren devlet kurumlarını kontrol edecek seviyeye ulaştı. Gücü elinde bulunduran Protestanlar bölgenin Roma Katolik azınlıkları üzerinde hakimiyet kurma yönünde kullandı. Katoliklere sunulan eğitim standartlarının düşük olması, iş imkanı v.b konularda ayrımcılığın artmasıyla ortaya çıkan gerilim ortamı toplumsal şiddet olaylarına dönüştü. İngiliz hükümeti kentsel şiddeti engellemek için adaya birlik gönderdi. 1920 yılında Britanya Parlementosu tarafından hazırlanan İrlanda Hükümeti yasası ile ada ikiye bölündü, Kuzey İrlandayı oluşturan 6 eyalet Birleşik Krallık’a bağlanıp, geri kalan 26 eyalet ile 1955’te Birleşmiş Milletlere üye olan İrlanda Cumhuriyeti kurulmuştur.

Mezhep Savaşlarının Temelinde Yatan Sebep

Mezhep savaşlarının temelinde yatan ana sebep Kuzey İrlanda’da yaşayan mezheplerin Birleşik Krallık ile birliğin sürdürülmesi (Protestanlar) veya Katoliklerin baskın olduğu İrlanda Cumhuriyetine dahil olmak (Katolikler) istemelerinden kaynaklanmakta. Protestanlar kralcı, birlikçi, unionist, loyalist olarak adlandırılırken, Katolik kesim Milliyetçi yada Cumhuriyetçi olarak adlandırılır. İrlanda’da siyasi ortamda çoğunluğu ele geçirme mücadelesi, partilerin temsil kabiliyetinin yetersiz olması, uyumsuz bir ortam şiddete dayalı çatışma ortamına dönüştü. Adada adaletsizlik, huzursuzluk ve ayrımcılık gibi sorunlara çözüm getirilememesi Protestanlar ile Katolikler arasındaki düşmanlığı iyice körükledi. 

Adada ilk ortaya çıkan ve 1969’da ikiye bölünen silahlı grup İrlanda Cumhuriyet Ordusu (IRA) olmuştur.
1-Geçici İrlanda Cumhuriyet Ordusu (PIRA)
2-Resmi İrlanda Cumhuriyet Ordusu (OIRA) olarak ikiye ayrılmıştır.

İrlanda Parlementosunu askıya alan Britanya artan şiddet olaylarını engellemek için adaya asker gönderir. Britanya basını olayların suçlusu olarak Cumhuriyetçi (Katolik) kesimi hedef göstermiştir. Çatışma ortamının sebep olduğu en fazla can kaybı tarihe Kanlı Pazar olarak geçmiştir.

Belirsizlik ortamının hakim olduğu adada tansiyonu düşürmek için İrlanda Cumhuriyeti ile Britanya arasında resmi ve gizli bir takım müzakereler yapılmış. Silahlı çatışma ortamına karşı olan herkesin çözüm sürecine dahil edileceğinin garantisinin verilmesiyle Geçici Cumhuriyet ordusu (PIRA) ateşkes ilan etmiştir.
Londra’da bir araya gelen John Major ile Albert Reynolds, “Downing Street” deklarasyonu ile başlatılan barış süreci, IRA mensuplarının Derry şehrinde gerçekleştirdikleri bombalı eylemle tıkandı. 
1973 yılından itibaren devam eden antlaşma ve deklarasyonların birikimi olan Hayırlı Cuma Antlaşması, Kuzey İrlanda meselesinin siyasi olarak çözümünün mümkün olabileceğini gösteren en önemli kanıttır.

Kuzey İrlanda’nın Tarihsel Sürecinin Kronolojisi

Kuzey İrlanda Tarihsel Süreç
Kuzey İrlanda Tarihsel Süreç

Kuzey İrlanda Tarihsel Süreç

Düşüncelerini Yorum Yaparak Paylaş

Please enter your name here
Please enter your comment!